روش نگهداری و تمیز کردن سنگ مزار بدون آسیب به سطح سنگ
تیر 30, 1405
بدون دیدگاه
پرش به محتوا 
سنگ قبر بهطور مداوم در فضای باز قرار دارد و در طول سال با بارندگی، تابش خورشید، تغییر دما، آلودگی هوا، رطوبت خاک و مواد شوینده تماس پیدا میکند. به همین دلیل، حتی سنگهای مقاوم نیز در صورت انتخاب نادرست، نصب غیراصولی یا نگهداری اشتباه ممکن است پس از مدتی دچار ترک، شکستگی، لکه یا تغییر رنگ شوند.
ترکخوردگی و تغییر رنگ سنگ مزار همیشه به معنی پایین بودن کیفیت سنگ نیست. در بسیاری از موارد، نحوه زیرسازی، شرایط آبوهوایی، نفوذ آب، استفاده از اتصالات فلزی و شیوه شستوشو نقش بیشتری در ایجاد این مشکلات دارند. شناخت علت آسیب کمک میکند تا قبل از سفارش سنگ قبر، انتخاب دقیقتری انجام شود و عمر سنگ افزایش پیدا کند.
ترک روی سنگ ممکن است به شکل یک خط باریک سطحی آغاز شود یا بهتدریج در عمق سنگ گسترش پیدا کند. بعضی ترکها تنها روی لایه صیقلی دیده میشوند، اما برخی دیگر ساختار اصلی سنگ را تحت تأثیر قرار میدهند.
یکی از اصلیترین دلایل ترکخوردگی سنگ قبر، تغییر مداوم دما در طول شبانهروز و فصلهای مختلف است. سطح سنگ در روزهای گرم زیر تابش مستقیم خورشید داغ میشود و شب هنگام دمای آن کاهش پیدا میکند. تکرار انبساط و انقباض میتواند فشار زیادی به بافت سنگ وارد کند.
این مشکل زمانی شدیدتر میشود که یک بخش سنگ در معرض آفتاب باشد و بخش دیگر در سایه قرار بگیرد. اختلاف دمای دو قسمت، تنش داخلی ایجاد کرده و احتمال تشکیل ترکهای ریز را افزایش میدهد. گرمای موضعی و اختلاف دمای شدید میتواند حتی در سنگهایی مانند گرانیت نیز زمینه آغاز ترک را فراهم کند.
سنگهای طبیعی دارای منافذ بسیار ریزی هستند. آب باران، برف یا شستوشو میتواند وارد این منافذ و ترکهای سطحی شود. اگر دمای هوا به زیر صفر برسد، آب داخل سنگ یخ میزند و حجم آن افزایش پیدا میکند.
تکرار چرخه یخزدن و ذوبشدن، ترکهای کوچک را گسترش میدهد و ممکن است باعث ورقهشدن یا جدا شدن بخشی از سطح سنگ شود. منابع حفاظت از سنگهای مزار نیز چرخههای مداوم یخزدگی و ذوب را یکی از عوامل افزایش فرسایش سنگ معرفی میکنند.
این موضوع در شهرهایی با زمستان سرد، بارندگی زیاد یا اختلاف دمای بالا اهمیت بیشتری دارد.
سنگ قبر باید روی سطحی صاف، محکم و تراز نصب شود. اگر خاک زیر سنگ بهدرستی کوبیده نشده باشد یا پایه بتنی استحکام کافی نداشته باشد، بخشی از سنگ به مرور زمان پایینتر میرود.
در این شرایط وزن سنگ بهصورت یکنواخت روی سطح زیرین پخش نمیشود و فشار روی یک نقطه متمرکز خواهد شد. نتیجه این اتفاق میتواند ترک طولی، شکستگی گوشهها یا جدا شدن اجزای سنگ باشد.
حرکت خاک، فرونشست زمین، رشد ریشه درختان و شستهشدن خاک اطراف مزار نیز میتوانند ثبات سنگ را کاهش دهند. گزارشهای مربوط به ایمنی سنگهای مزار نیز حرکت زمین و فرسایش را از عوامل ناپایداری و آسیبدیدگی سنگ معرفی کردهاند.
هرچه ضخامت سنگ کمتر باشد، مقاومت آن در برابر ضربه، فشار و نشست زمین کاهش پیدا میکند. سنگهای نازک در زمان حمل، نصب یا قرار گرفتن روی زیرسازی ناهموار سریعتر آسیب میبینند.
البته ضخامت بیشتر بهتنهایی کیفیت سنگ را تضمین نمیکند. جنس سنگ، تراکم بافت، وجود رگه، نحوه برش و کیفیت نصب نیز باید همزمان بررسی شوند.
برخی سنگها از همان زمان استخراج دارای رگههای طبیعی، حفره یا شکستگیهای میکروسکوپی هستند. ممکن است این خطوط در ابتدا تنها بخشی از طرح سنگ به نظر برسند، اما پس از نفوذ رطوبت یا تغییر دما بازتر شوند.
هنگام خرید سنگ قبر باید سطح، پشت و لبههای سنگ با دقت بررسی شوند. رگهای که با تغییر زاویه نور برجستهتر میشود یا در امتداد آن اختلاف سطح وجود دارد، میتواند نشانه ضعف ساختاری باشد.
حمل نادرست سنگ، قرار دادن آن روی لبه، برخورد ابزار فلزی یا افتادن سنگ میتواند ترکهای پنهانی ایجاد کند. این ترکها ممکن است بلافاصله قابل مشاهده نباشند و چند ماه بعد، در اثر تغییر دما یا فشار، نمایان شوند.
بلند کردن سنگ از یک سمت، کشیدن آن روی زمین و وارد کردن ضربه برای جا انداختن قطعات نیز احتمال شکستگی را افزایش میدهد.
گاهی برای نصب اجزای عمودی، کتیبه، بالاسری یا قطعات تزئینی از میله و بست فلزی استفاده میشود. اگر فلز در برابر رطوبت مقاوم نباشد، به مرور زنگ میزند و حجم آن افزایش پیدا میکند.
فشار ناشی از زنگزدگی میتواند اطراف محل اتصال را ترک دهد. در بررسیهای مربوط به سنگهای تاریخی نیز اشاره شده است که پینهای آهنی زنگزده ممکن است باعث ترکخوردگی یا شکست سنگ شوند.
تغییر رنگ ممکن است به شکل کدرشدن سطح، ایجاد لکههای زرد، قهوهای، سفید، سبز یا سیاه ظاهر شود. رنگ لکه در بسیاری از مواقع میتواند منشأ آن را مشخص کند.
خیسشدن مداوم سنگ باعث تیرهشدن موقت سطح میشود. اگر آب به عمق سنگ نفوذ کند و مسیر خروج کافی نداشته باشد، تیرگی ممکن است مدت بیشتری باقی بماند.
در بعضی موارد، رطوبت مواد معدنی داخل سنگ یا زیرسازی را به سطح منتقل میکند و پس از تبخیر آب، لکه یا رسوب باقی میماند. استفاده از مواد محافظ نفوذی میتواند مقاومت سنگ در برابر لکه را افزایش دهد، اما هیچ پوششی سنگ را کاملاً ضدلکه نمیکند.
پیچ، بست، میله فلزی، گلدان آهنی یا وسایل تزئینی میتوانند پس از تماس با آب زنگ بزنند. آب زنگآلود روی سطح حرکت میکند و لکههایی به رنگ نارنجی، قرمز یا قهوهای ایجاد میشود.
طبق راهنمای مؤسسه سنگ طبیعی، لکههای آهن و زنگ معمولاً رنگ نارنجی تا قهوهای دارند و اغلب شکل وسیله فلزی ایجادکننده لکه را دنبال میکنند. فلزاتی مانند مس و برنز نیز میتوانند لکههای سبز یا قهوهای مایل به سبز ایجاد کنند.
وایتکس، جوهرنمک، جرمگیر، اسید و شویندههای صنعتی ممکن است سطح صیقلی سنگ را تخریب کنند. این مواد میتوانند باعث کدرشدن، روشنشدن ناهمگون، زبری سطح یا ایجاد لکههای دائمی شوند.
سنگهای آهکی و مرمر به مواد اسیدی حساستر هستند؛ زیرا بخش اصلی ساختار آنها از کربنات کلسیم تشکیل شده است. شستوشوی خشن یا تکراری نیز ممکن است لایه اصلی سطح را از بین ببرد و باعث شود سنگ سریعتر آلودگی جذب کند.
آب دارای املاح پس از تبخیر ممکن است لکههای سفید یا خاکستری روی سنگ باقی بگذارد. املاح میتوانند از آب شستوشو، خاک، ملات یا زیرسازی وارد سنگ شوند.
نمکهای حلشده همراه آب از منافذ سنگ عبور میکنند و پس از خشکشدن متبلور میشوند. فشار ناشی از تبلور نمک در منافذ، علاوه بر ایجاد شوره، ممکن است به مرور باعث پودرشدن یا جدا شدن سطح سنگ شود.
در قبرستانهایی که رطوبت بالا، سایه زیاد یا آبیاری مداوم دارند، ممکن است روی سنگ لایههای سبز، سیاه یا خاکستری تشکیل شود. این لایهها معمولاً حاصل رشد جلبک، خزه، قارچ یا گلسنگ هستند.
رشد زیستی تنها ظاهر سنگ را تغییر نمیدهد؛ برخی ارگانیسمها میتوانند رطوبت را روی سطح نگه دارند یا با اثرگذاری روی مواد معدنی، فرسایش سنگ را افزایش دهند.
ذرات ناشی از تردد خودروها، فعالیت کارخانهها، دود و گردوغبار روی سطح سنگ مینشینند. اگر سطح سنگ زبر یا دارای منافذ باز باشد، این ذرات سریعتر جذب شده و پاک کردن آنها دشوارتر میشود.
آلودگی هوا میتواند علاوه بر تیرهکردن سنگ، با برخی سنگها واکنش شیمیایی ایجاد کند و فرسایش سطح را سرعت دهد.
تابش طولانی خورشید ممکن است رنگ مواد رزینی، رنگ نوشتهها، تصاویر چاپشده یا بخشهای مصنوعی سنگ مزار را تغییر دهد. در سنگ طبیعی، تغییر رنگ ناشی از آفتاب معمولاً به ترکیبات معدنی سنگ، نوع فرآوری و مواد محافظ استفادهشده بستگی دارد.
گاهی خود سنگ تغییر رنگ جدی نکرده و تنها لایه رزین، واکس یا پوشش سطحی آن زرد یا کدر شده است.
برای کاهش احتمال ترک، رعایت چند نکته ضروری است:
برای حفظ رنگ و سطح سنگ، بهتر است شستوشو با آب تمیز، دستمال نرم یا برس پلاستیکی نرم انجام شود. استفاده از برس سیمی، دستگاه واترجت، اسید، سفیدکننده و ابزار ساینده میتواند آسیب سنگ را بیشتر کند.
سازمان پارکهای ملی آمریکا توصیه میکند پاکسازی سنگ مزار با ملایمترین روش ممکن انجام شود و از برس سیمی، فشار بالای آب و شویندههای خشن استفاده نشود. هدف شستوشو نباید نو جلوه دادن کامل سنگ به قیمت حذف لایه اصلی آن باشد.
همچنین بهتر است گلدانهای فلزی یا وسایل زنگزن مستقیماً روی سنگ قرار نگیرند. جمعشدن آب زیر گلدان نیز میتواند تیرگی و رسوب ایجاد کند.
امکان تعمیر به محل، عمق و گستردگی ترک بستگی دارد. ترکهای سطحی گاهی با مواد تخصصی همرنگ سنگ ترمیم میشوند، اما ترکهای عمیق، شکستگی کامل یا ترکهای ناشی از نشست زمین ابتدا به اصلاح زیرسازی نیاز دارند.
اگر تنها روی ترک چسب یا رزین ریخته شود و علت اصلی مانند نشست زمین، نفوذ آب یا زنگزدگی اتصال برطرف نشود، ترک دوباره باز خواهد شد. تعمیر سنگهای دارای شکستگی ساختاری باید توسط فردی انجام شود که با نوع سنگ، چسب مخصوص و روش مهار قطعات آشنایی دارد.
جمعبندی
ترکخوردگی سنگ قبر معمولاً بر اثر تغییرات دما، نفوذ آب، یخزدگی، زیرسازی ضعیف، ضخامت کم، ضربه یا زنگزدگی اتصالات ایجاد میشود. تغییر رنگ نیز میتواند نتیجه رطوبت، شوره، آلودگی هوا، شویندههای قوی، رسوبات آب و رشد جلبک یا خزه باشد.
انتخاب سنگ با بافت سالم، اجرای زیرسازی اصولی، استفاده از اتصالات مقاوم و شستوشوی ملایم میتواند عمر سنگ مزار را افزایش دهد. بررسی دورهای سنگ نیز کمک میکند ترکهای ریز، نشست زمین و لکههای تازه پیش از گسترش شناسایی و برطرف شوند.
BannerText_Seraphinite Accelerator
